5. nóvember 2009 09:00

Sci-fi kreppubókmenntir

Hvernig útskýrir maður kreppuna fyrir börnum? Hvernig útskýrir maður eitthvað fyrir þeim sem maður skilur ekki einu sinni sjálfur ennþá? Hvernig útskýrir maður að heimsmyndin sem maður hafi verið að reyna að kenna þeim hafi verið í grundvallaratriðum röng og nú þurfi þau að sitja þann kúrs aftur, þótt það hafi ekki verið þau sem hafi fallið, heldur við þessi fullorðnu, kennararnir þeirra? 

Þetta vandamál hafa vafalaust ófáir foreldrar og kennarar þurft að glíma við síðasta árið með misjöfnum árangri en nú er lausnin komin, svörin fást í Bókasafn ömmu Huldar eftir teiknarann og rithöfundinn Þórarinn Leifsson. Bókin fjallar um Albertínu, unga stúlku í fjarlægri framtíð sem býr í bókalausum heimi þar sem bankar hirða viðskiptavinina sjálfa þegar þeir standa ekki í skilum – og það standa fæstir í skilum. En þegar amma Huld, ævaforn langalangamma Albertínu, birtist fer ýmislegt að breytast. Hún er bæði norn og eigandi grunsamlega stórs bókasafns í þessari bóklausu veröld.

Þetta er vísindaskáldsaga fyrir börn um kreppuna, skrifuð af brjáluðu hugmyndaflugi og endalausri virðingu fyrir börnum. Það er heldur enginn þreytandi áróður um gildi bóka fyrir ungviðið, því er einfaldlega tekið sem gefnum hlut að börnin sæki í bækur ef þau mögulega fái tækifæri til. Þær eru þeim lífsnauðsyn, ekkert síður en nestið í skólann.

Það segir sitt um hrunið hversu vel það fellur að vísindaskáldskap og þótt vissulega sé sitthvað öðruvísi í þessari fjarlægu framtíð þá er ótrúlega margt líkt. Kannski fjallar bókin um næsta hrun, hrunið sem mun eiga sér stað þegar við höfum gleymt þessu og tökum upp sama hrunadans og áður fyrr. En bankahrunið var bara svo mikill vísindaskáldskapur, það snerist aldrei um heiminn eins og hann var.

Þannig er orðræða góðærisins ágæt leið til þess að útskýra fljúgandi hús og aðra galdra ömmu Huldar. „Þetta er bara hagræðing, Hávar minn, sagði amma Huld. Bara verið að hagræða raunveruleikanum aðeins. Er það ekki það sem þið gerið í bankanum? Skerið niður útgjöld til að spara peninga? Það gerum við líka. Nema hvað að við skerum niður steinsteypu til að geta flogið. Það munar ekki svo miklu í raun og veru.“ (129)

Eins skýtur amma Huld orðræðu góðærisins niður með eftirminnilegum hætti seinna í sögunni: „Þú veist vel að þetta eru bara tölur, sagði amma Huld. Ekki raunveruleikinn. Sólin hættir ekkert að skína þó að þú hættir að reikna út hvað það kostar. Vatnið rennur ekki upp í móti þó að þú hættir að gefa út skýrslur um kostnað við virkjanir.Flóð og fjara stöðvast ekki þó að einhver hætti að færa peninga á milli bankareikninga. Þetta er blekking, Böðvar. Og það veistu vel.“ (174)

Myndir verða orð

Þetta er önnur bók Þórarins sem textahöfundar, en áður hafði hann myndskreitt fjölda bóka, og það er forvitnileg umbreytingin á höfundinum á milli bóka. Í þeirri fyrstu, þeirri stórskemmtilegu mannætusögu Leyndarmálið hans pabba, voru myndirnar mun meira ráðandi, ýmsar hugmyndir og myndir í textanum í raun framkallaðar í myndunum frekar en í textanum sjálfum – en hér er textinn miklu frekar ráðandi, myndirnar eru færri og minni, með fáeinum undantekningum bara notaðar fyrir ofan heiti nýrra kafla. Þess í stað framkallar höfundurinn myndir og hugmyndir frekar í orðum, og það þýðir vissulega að hugmyndirnar öðlast oft nýja dýpt – þannig að kannski er það græðgi að vilja samt áfram fleiri myndir, þær gefa bókinni nefnilega svo mikið.

Og afvegaleiða líka stundum á skemmtilegan hátt, Hávar M. Grímsson er til dæmis nauðalíkur Davíð Oddssyni og maður er framan af upptekinn af þeirri samlíkingu, en þegar persónan tekur óvænta stefnu þá kemur það þeim mun meira á óvart ef myndin hefði ekki verið búinn að stimpla Davíð inn í hausinn á manni. En líklega er ágætt að geta líka stimplað Davíð út og rétt eins og Hávar hefði hann örugglega gott af smáskammti af göldrum frá ömmu Huld.

Ásgeir H Ingólfsson

Til baka

yfirlit frétta